Dien mat troi Solar farm Rumtechs

EVN-Chi phí mua điện tăng mạnh, doanh thu giảm; Giá bán điện phải tăng?

Giá điện có thể sẽ tăng mạnh do chi phí đầu vào của ngành điện đang tăng mạnh và doanh thu giảm. Đó là phân tích của chuyên gia tài chính Năng lượng Melissa Brown, giám đốc nghiên cứu tài chính năng lượng châu Á. Hơn nữa, giá điện cạnh tranh chưa đúng nghĩa và đúng lý của cơ chế thị trường. Báo cáo mới đây với chủ đề “EVN đối diện với thời cơ để triển khai đúng cách Nguồn Điện Tái Tạo“.

Liên tục lỗ ròng, EVN buộc phải tăng giá bán điện?

Giảm biên lợi nhuận, tăng chi phí mua điện?

Dựa trên việc phân tích doanh thu của EVN giai đoạn 2015-2019. Doanh thu thuần ngành điện 2019 đạt 16.9 tỷ USD và được đánh giá là kinh doanh có lợi nhuận ở mức khiêm tốn do việc nhiều lần tăng giá bán điện. Trong giai đoạn này, doanh thu thuần tăng mạnh với tốc độ tăng trưởng gộp hàng năm 13.2% do lượng điện bán ra tăng 10%/năm và giá bán điện cho dân thực tế tăng 14.4%.

Tuy nhiên, theo báo cáo trên 2019 EVN ghi nhận sự giảm mạnh biên lợi nhuận gộp xuống 2.8%; Chi phí phát điện tăng do các nhà máy nhiệt điện than độc lập IPP. Báo cáo này nhấn mạnh, đà giảm này sẽ tiếp tục giảm khi ngày càng nhiều nhà máy IPP với các khoản thanh toán công suất cố định sẽ được hòa lới sắp tới. Và sự phát triển Nguồn Điện Mặt Trời nhanh và rộng khắp làm nguồn thu EVN giảm đáng kể; Đồng thời phải chi trả lượng công suất điện mặt trời dùng dư bán lại. Nghĩa là, sự phát triển nguồn điện tái tạo Điện Mặt Trời rộng khắp làm EVN giảm thu bán điện và tăng chi trả điện mua.

Cần công khai minh bạch hơn trong ngành điện

Theo PGS.TS Bùi Thị An, tất cả các yếu tố đầu vào để tính giá các loại năng lượng như Điện Than, Điện Gió, Điện Mặt Trời mua như thế nào; Chi phí sản xuất, chi phí truyền tải… EVN cần công khai để cơ quan chức năng và các nhà khoa học tính xem giá điện bình quân hiện nay đã hợp lý hay chưa.

Theo cá chuyên gia, do nguồn vốn trong nước hạn hẹp và EVN không thể tự tiếp cận trực tiếp thị trường vốn quốc tế, nên chỉ dựa vào các nhà phát triển dự án quốc tế. Hiện EVN chỉ giữ lại toàn quyền kiểm soát các hoạt động truyền tải và phân phối. Do vậy, trong 5 năm qua công suất Nguồn điện toàn hệ thống của EVN sở hữu giảm từ 61% xuống 52%. IEEFA-Viện kinh tế năng lượng và phân tích tài chính dự đoán tỉ lệ này sẽ còn giảm nhanh hơn nữa.

Trong khi dự báo các nhà máy điện IPP sẽ hòa lưới khoảng 4.4GW/năm trong 2020-2022 và tăng lên khoảng 6.1GW vào 2023. Phần lớn công suất Nguồn phát này là các nguồn Điện Tái Tạo và Nhiệt Điện Than. Theo đó, chi phí mua điện của EVN dự kiến sẽ tăng 70.5% trong 2 năm tới, lên đến 14.4 tỷ USD và chiếm 60.1% chi phí hoạt động của EVN.

EVN đang thực sự đối mặt với khó khăn về tài chính?

Với tình trạng này, hệ quả là thay vì đi vay để mở rộng tài sản nền của bản thân, EVN nay phải đối mặt với tình trạng là nếu Giá điện tăng không đủ nhanh thì EVN sẽ phải đi vay nợ để chi trả cho các khoản thanh toán cho các nhà máy điện IPP và ngày càng lớn hơn.

Một phần chi phí cho IPP gia tăng là do có sự thay đổi trong cơ cấu nguồn điện năng sản xuất. Như thủy điện là nguồn có chi phí rẻ nhất, nhưng độ tin cậy và khả năng tận dụng nguồn này đã giảm mạnh trong những năm gần đây. Sự sụt giảm nguồn thủy điện do rủi ro biến đổi khí hậu, rủi ro thủy văn do con người gây nên đều gia tăng. Lượng nước đầu nguồn bị chặn dòng từ các hệ thống đập thủy điện phía Trung Quốc, Lào… Cụ thể, trong nửa đầu 2020, thủy điện chỉ chiếm 18% tổng sản lượng điện phát ra; Mức phát điện này thấp hơn 25% cùng kỳ năm trước.

Đứng trước thực trạng này, dự kiến EVN sẽ lỗ ròng trong 2020, cũng như sụt giảm nguồn tiền mặt. Như vậy, vấn đề tài chính của EVN có thể bị hảnh hưởng nếu không điều chỉnh TĂNG GIÁ BÁN ĐIỆN để bù sự sụt giảm này.

Thị trường Điện cạnh tranh chưa minh bạch và đúng cơ chế thị trường

Theo TS.Ngô Đức Lâm, khi chi phí các đầu vào nguồn điện như Nhiên liệu, Nhân công, tỷ giá… thay đổi, thì đầu ra cũng thay đổi theo. EVN có quyền đề xuất điều chỉnh giá bán điện cho phù hợp với sự thay đổi đầu vào này. Cơ cấu nguồn phát điện 2020 cũng có nhiều dịch chuyển, thủy điện sụt giảm, điện tái sạo gia tăng mạnh như Điện Gió – Điện Mặt Trời; Giá mua Điện tái tạo đang cao nên giá điện đầu ra có thể phải tăng tương ứng.

Cơ cấu ngành điện chưa thực sự phân hóa rõ rằng

Câu hỏi đặt ra, nguồn cung ngày càng nhiều sự tham gia của các nhà đầu tư, nhưng giá bán điện dự báo tăng? Ông Lâm cho hay: Thị trường Nguồn cung cấp Điện đầu vào chưa có sự cạnh tranh theo thị trường đúng nghĩa. Vì những điểm cạnh tranh chưa rõ ràng như sau:

Thứ nhất, hàng loạt các công ty con của EVN vẫn chiếm đa số vốn cổ phần trong các công ty phát điện; Chiếm tỷ lệ chi phối hơn 50%. Các nhà máy thủy điện nhỏ, thủy điện kết hợp tưới tiêu và nhà máy Điện Tái tạo vẫn chưa tham gia vào cuộc cạnh tranh này. Số nguồn điện này tham gia thực sự còn rất bé so với EVN.

Thứ hai, do thiếu điện thời gian qua, CP phải ký hiệp định, hợp đồng mua điện từ các đơn vị ngoại Quốc tế. Trong đó, nhiều thỏa thuận yêu cầu phải ưu tiên mua điện từ các đơn vị này; Sau đó mới mua điện từ nhà đầu tư nội. Như vậy, sự cạnh tranh chưa đúng nghĩa và chưa công khai minh bạch hoàn toàn.

Với cơ cấu độc quyền, thị trường kinh doanh bị méo mó

PGS.TS Bùi Văn An đánh giá: Điện là nhu cầu thiết yếu và quan trọng cho sản xuất và sinh hoạt. Tuy vậy suốt thời gian qua, ngành điện VN hoạt động độc quyền từ khâu đầu vào, hệ thống truyền tải, phân phối và không có sự cạnh tranh về giá. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến lợi ích của người dùng điện. Băng chứng là giá bán điện đã điều chỉnh tăng trong suốt 10 năm qua. Việc tăng này chủ yếu để đảm bảo bài toán tài chính ngành điện độc quyền-EVN.

Người dùng Điện – Người dân phải chịu thiệt, gồng nợ và lỗ thay?

Điều quan trọng của nền kinh tế thị trường là làm sao đảm bảo hài hòa lợi ích các bên: Nhà nước – Doanh nghiệp – Người dùng. Không lẽ chỉ vì tình trạng tài chính – sức khỏe của doanh nghiệp mà người dùng phải chịu thiệt hại và cam chịu?

Tất cả các yếu tố đầu vào để tính giá điện của các loại Nguồn điện như Điện than, Điện gió, Điện mặt trời thế nào; Chi phí sản xuất điện, chi phí truyền tải… EVN cần công khai minh bạch hơn để các cơ quan chức năng và nhà khoa học xem xét Giá bán Điện bình quân hiện nay đã là hợp lý chưa./.

Ban chuyên vấn Điện Công nghiệp – RumtechS. tổng hợp

1 thought on “EVN-Chi phí mua điện tăng mạnh, doanh thu giảm; Giá bán điện phải tăng?”

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *